Hoe maakten monniken de Bourgogne beroemd?

Wie waren de cisterciënzers?

De cisterciënzers zijn een kloosterorde die in 1098 ontstond in de abdij van Cîteaux, ten zuiden van Dijon. Een groep monniken wilde er een strenger leven leiden dan in de rijke kloosters van hun tijd: met gebed, stilte en hard werken met de handen. Landbouw hoorde daar vanzelf bij. Cîteaux werd het moederhuis van een orde die zich over heel Europa verspreidde.

Wijn was voor de monniken geen luxe. Ze hadden hem nodig voor de mis en voor hun eigen maaltijden en ze verkochten hem om het klooster te onderhouden. Rijke families schonken het klooster vaak grond, ook wijngaarden. Zo kregen de monniken een groot deel van de hellingen langs de Côte d'Or in handen.

Hoe ontstond Clos de Vougeot?

Clos de Vougeot is een wijngaard die de monniken van Cîteaux stukje bij beetje bijeenbrachten en in de twaalfde eeuw met een muur omringden. Zo'n ommuurde wijngaard heet in het Frans een clos. Binnen de muur bouwden ze een kuiperij en een grote kelder om de wijn te maken en te bewaren. Die gebouwen staan er nog en vormen nu het Château du Clos de Vougeot.

Met ongeveer vijftig hectare is Clos de Vougeot de grootste grand cru van de Côte de Nuits. Na de Franse Revolutie werd het kloosterbezit verkocht en raakte de wijngaard in handen van steeds meer eigenaars. Nu delen tientallen wijnmakers de grond binnen de oude muur. Daardoor kan wijn uit dezelfde clos heel verschillend smaken, afhankelijk van wie hem maakt en waar zijn rij ligt.

Wat zijn climats?

Een climat is in de Bourgogne een stukje wijngaard met een eigen naam en een eigen karakter. Het woord gaat niet over het weer, maar over de plek: de grond, de helling, de ligging op de zon en de hoogte. Twee climats die naast elkaar liggen, kunnen toch duidelijk andere wijn geven. Sotheby's schrijft dat de monniken van Cîteaux die verschillen al negen eeuwen geleden opmerkten.

De monniken hadden tijd en geduld. Ze werkten eeuwenlang in dezelfde wijngaarden, maakten de wijn van elk perceel apart en schreven op wat ze proefden. Volgens de overlevering proefden ze zelfs de grond. Of dat waar is, valt niet te bewijzen. Wel staat vast dat de indeling van de wijngaarden die zij begonnen, de basis werd voor het systeem dat de Bourgogne nu nog gebruikt, met grand cru en premier cru als hoogste niveaus.

Waarom staan de climats op de Werelderfgoedlijst?

Op 4 juli 2015 besloot het Werelderfgoedcomité van UNESCO in Bonn de climats van de Bourgogne op de lijst te zetten. Het gaat om 1247 percelen op de hellingen tussen Dijon en Beaune, samen met de historische kern van Dijon en de stad Beaune. UNESCO ziet ze als een voorbeeld van hoe mensen eeuwenlang een landschap hebben vormgegeven rond wijn. Het Château du Clos de Vougeot werd de thuisbasis van de climats.

Het idee achter de climats is ook buiten de Bourgogne bekend geworden. Wijnmakers over de hele wereld praten over terroir: de gedachte dat de plek in het glas te proeven is. Weinig gebieden laten dat zo duidelijk zien als de Bourgogne, waar één druif, Pinot Noir, op elke helling een andere wijn geeft.

Wat gebeurt er nu in Clos de Vougeot?

Het kasteel in de wijngaard is sinds 1944 in handen van een vereniging van vrienden van het château. Sinds 1948 houdt de Confrérie des Chevaliers du Tastevin er haar feestelijke bijeenkomsten, met diners, liederen en het slaan van nieuwe ridders. Bezoekers kunnen de oude kuiperij en de kelders bekijken, met de enorme houten persen van de monniken.

De abdij van Cîteaux zelf werd in de Franse Revolutie gesloten. In 1898 trokken er weer monniken in, nu van de orde van de trappisten. Wijnmakers uit de Bourgogne hielpen de afgelopen jaren met geld voor de restauratie, met een veiling van zeldzame flessen. Zo steunt de wijnwereld het klooster waar het voor een deel mee begon.

Op een fles uit de Bourgogne zie je de climats terug. Bij een grand cru staat alleen de naam van de wijngaard op het etiket, zoals Clos de Vougeot. Bij een premier cru staat de naam van het dorp met de naam van de climat erachter. Zo vertelt het etiket nog altijd precies van welk stukje grond de wijn komt, zoals de monniken het bedoelden.

Wat is de Confrérie des Chevaliers du Tastevin?

Een broederschap van wijnliefhebbers uit de Bourgogne. Sinds 1948 houdt ze haar feestelijke bijeenkomsten in het Château du Clos de Vougeot.

Wat betekent clos?

Een clos is een wijngaard met een muur eromheen. De naam komt veel voor in de Bourgogne, zoals bij Clos de Vougeot.

Hoeveel climats heeft de Bourgogne?

Op de Werelderfgoedlijst van UNESCO staan 1247 climats, de benoemde percelen op de hellingen tussen Dijon en Beaune.