Wijngeschiedenis: De oudste wijn ter wereld
Waar werd de eerste wijn gemaakt?
Georgië heeft het oudste bewijs van wijn uit druiven dat met scheikundig onderzoek is aangetoond. In scherven van grote kruiken van rond 6000 voor Christus vonden onderzoekers sporen van wijnsteenzuur, de vingerafdruk van druiven en wijn. Georgiërs maken nog steeds wijn in grote kleipotten onder de grond, de qvevri.
Op deze pagina
Hoe weten we dat wijn 8000 jaar oud is?
De oudste wijn ter wereld werd gevonden in de vorm van scherven. Archeologen hadden tientallen jaren eerder al opgegraven bij twee dorpen uit de jonge steentijd, Gadachrili Gora en Shulaveris Gora. Ze liggen ongeveer 50 kilometer ten zuiden van de hoofdstad Tbilisi. Een internationaal team onder leiding van Patrick McGovern van het Penn Museum in Philadelphia en het Georgisch Nationaal Museum onderzocht die scherven opnieuw.
In het aardewerk zaten resten die je met het blote oog niet ziet. Met moderne apparatuur vonden de onderzoekers wijnsteenzuur, het zuur dat in de natuur vooral in druiven voorkomt. Daarnaast vonden ze appelzuur, barnsteenzuur en citroenzuur. Samen wijzen ze op wijn van de Europese wijnstok, Vitis vinifera. De kruiken stammen uit ongeveer 6000 tot 5800 voor Christus. De resultaten verschenen in 2017 in het wetenschappelijke tijdschrift PNAS.
Waarom was deze vondst zo bijzonder?
De Georgische kruiken zijn bijna duizend jaar ouder dan het vorige record. Dat kwam uit het Zagrosgebergte in Iran, waar scherven van 5400 tot 5000 voor Christus sporen van wijn bevatten. In China is nog oudere gegiste drank gevonden, maar die was vooral van rijst gemaakt. Wie het over wijn van druiven heeft, komt dus in de Zuidelijke Kaukasus uit.
Ook de kruiken zelf vertellen iets. Ze konden tot 300 liter bevatten en sommige waren versierd met druiventrossen. Mensen maakten dus niet een beetje wijn bij toeval: ze maakten er een vaste gewoonte van, met speciaal aardewerk. Dat gebeurde in een tijd dat de eerste boeren in deze streek zich net hadden gevestigd.
Is Georgië echt het land van de eerste wijn?
Georgië noemt zich graag de wieg van de wijn en de vondsten van 2017 geven daar goede grond voor. Toch blijft het een titel waar buurlanden ook aanspraak op maken, zoals Armenië. Archeologen vinden regelmatig nieuwe scherven, dus een record kan altijd sneuvelen. Wat vaststaat: in deze bergachtige streek tussen de Zwarte Zee en de Kaspische Zee groeiden wilde wijnstokken en daar begonnen mensen vroeg met wijn maken.
Wat is een qvevri?
Een qvevri is een grote, eivormige pot van gebakken klei waarin Georgiërs wijn maken, laten rijpen en bewaren. De pot wordt tot aan de hals in de grond ingegraven. Zo blijft de temperatuur rond de wijn het hele jaar gelijk, zonder koelmachine. Het maken van zo'n pot is een vak dat binnen families wordt doorgegeven.
De methode is eenvoudig en tegelijk heel anders dan in de meeste wijnlanden. Het sap gaat samen met de schillen, steeltjes en pitten in de qvevri. Daarna gaat de pot dicht en gist de wijn in de grond. Volgens UNESCO blijft hij er vijf tot zes maanden in voordat hij gedronken wordt. In 2013 kwam deze manier van wijn maken op de UNESCO-lijst van immaterieel erfgoed van de mensheid.
Hoe smaakt wijn uit een qvevri?
Wijn uit een qvevri smaakt anders dan je van witte wijn gewend bent. Omdat ook witte druiven lang met hun schillen gisten, krijgt de wijn een diepe goudgele tot amberkleurige kleur en een stevige smaak met wat tannine. Je proeft gedroogd fruit, noten en thee. In andere landen heet zulke wijn oranjewijn. In Georgië is het een eeuwenoude traditie.
De bekendste witte druif voor deze wijn is Rkatsiteli. De belangrijkste blauwe druif is Saperavi, die diep donkere wijn geeft. Het grootste wijngebied van het land is Kakheti, in het oosten, onder de toppen van de Kaukasus.
Waarom is wijn zo belangrijk in Georgië?
Wijn hoort in Georgië bij het dagelijks leven en bij feesten, zowel gewone als religieuze. UNESCO beschrijft de wijnkelder als de heiligste plek van een Georgisch huis. Kinderen leren het wijn maken door mee te kijken bij de oogst, waar familie, buren en vrienden samen de druiven plukken. In liederen en verhalen komt wijn steeds terug.
Ook voor de economie telt wijn mee. De Voedsel- en Landbouworganisatie van de Verenigde Naties (FAO) koos wijn als het belangrijkste landbouwproduct om Georgië internationaal mee bekend te maken. Zo verbindt een pot klei van achtduizend jaar oud het verleden met de wijnkaart van nu.
Hoe oud is de oudste wijn ter wereld?
De oudste wijn van druiven is ongeveer 8000 jaar oud. Sporen ervan zitten in kruiken van rond 6000 voor Christus uit Georgië.
Wat is het verschil tussen een qvevri en een amfora?
Een qvevri wordt in de grond ingegraven en is eivormig. Een amfora is een kruik met oren om wijn in te vervoeren of te bewaren, meestal boven de grond.