Hoe ontstond de Spätlese?

Wat gebeurde er in 1775?

Schloss Johannisberg ligt in de Rheingau, op een heuvel boven de Rijn. In de achttiende eeuw was het landgoed van de prins-bisschop van Fulda, een stad op meer dan honderd kilometer afstand. De monniken en de wijnmaker op het kasteel mochten pas beginnen met oogsten als de prins-bisschop daar toestemming voor gaf. Elk jaar ging er daarom een bode te paard naar Fulda met een mand druiven en kwam hij terug met het bericht dat de oogst mocht beginnen.

In 1775 kwam de bode terug, maar een paar weken te laat. Waarom, weet niemand. Volgens één versie werd hij onderweg door rovers opgehouden, volgens een andere had de prins-bisschop het te druk. Toen hij eindelijk aankwam, waren de druiven verschrompeld en bedekt met een grijze schimmel. Zoiets hadden de wijnmakers nog nooit gezien.

Waarom werd die wijn zo goed?

De wijnmaker liet de druiven toch plukken en persen, al dachten velen dat de oogst verloren was. Tot ieders verbazing werd de wijn uitzonderlijk goed: zoet, rijk en geurig. De schimmel was edele rotting. Die prikt kleine gaatjes in de schil, waardoor water verdampt en suiker en smaak in de besjes achterblijven.

Het landgoed zelf vertelt dat deze vertraging de oorsprong is van de Spätlese en van andere wijn van een late oogst. Voortaan lieten de wijnmakers een deel van de druiven met opzet langer hangen. Late oogst werd een vast begrip in de Duitse wijnwereld.

Is het verhaal van de koerier waar?

Waarschijnlijk zit er een kern van waarheid in, maar het verhaal is in de loop der jaren mooier gemaakt. Er is geen historisch bewijs voor de ruiter zelf. Ook edele rotting was elders al bekend: in Tokaj maakten wijnmakers al eerder wijn van ingedroogde druiven. Wat vaststaat: in 1775 werd op Johannisberg laat geoogst en de wijn werd een succes.

Op het landgoed staat een monument voor de ruiter, de Spätlesereiter. Het is een van de meest gefotografeerde plekken in de Rheingau. Ook als legende vertelt het verhaal iets waars: dat goede wijn soms ontstaat uit een vergissing en uit het lef om het toch te proberen.

Waarom is Schloss Johannisberg belangrijk voor Riesling?

Johannisberg is ook om een andere reden beroemd. In 1720 werden er 294.000 wijnstokken van Riesling geplant. Volgens het Duitse Wijninstituut was dat de eerste grote wijngaard met alleen Riesling. De keldermeester vond dat in de Rheingau alleen Riesling geplant moest worden. Nu is de druif het symbool van de Duitse wijn.

De geschiedenis van het landgoed gaat nog veel verder terug. De wijngaard wordt al in 817 genoemd en rond 1100 stichtten benedictijner monniken er een klooster. In 1816 schonk de keizer van Oostenrijk het landgoed aan zijn minister Metternich, wiens familie het nog altijd bezit. Op 35 hectare staat er nog steeds alleen Riesling.

Wat betekent Spätlese op een etiket?

Spätlese is een van de niveaus in het Duitse Prädikat-systeem. Het betekent dat de druiven later en rijper zijn geoogst dan voor gewone wijn, met meer suiker. Een Spätlese kan zoet of droog zijn. Hogere niveaus zijn Auslese, Beerenauslese en Trockenbeerenauslese, waarvoor druiven met edele rotting één voor één worden geplukt.

Een Spätlese uit de Rheingau of de Moezel is vaak licht zoet, met veel frisse zuren en een lage alcohol. Lees meer bij late oogst. Zo leeft de vergeten bode van 1775 voort op miljoenen etiketten.

Sinds wanneer staat Spätlese op het etiket?

Na 1775 werd late oogst op Schloss Johannisberg en elders in Duitsland steeds gewoner. Pas veel later kwam er een wet die precies vastlegde wat Spätlese mag heten. In de Duitse wijnwet van 1971 werd Spätlese een vast niveau in het Prädikatsysteem, met een minimale hoeveelheid suiker in de druiven bij de oogst.

Schloss Johannisberg heeft ook een bijzondere band met Oostenrijk. Volgens het Duitse Wijninstituut betaalt de familie Metternich nog altijd een wijntiende aan Oostenrijk, een herinnering aan de schenking door de keizer in 1816.

Wat betekent Spätlese?

Spätlese betekent late oogst. Het is een Duits kwaliteitsniveau voor wijn van druiven die later en rijper zijn geplukt.

Is Spätlese altijd zoet?

Nee. Veel Spätlese is licht zoet, maar er bestaat ook droge Spätlese, soms met trocken op het etiket.

Wie bezit Schloss Johannisberg?

De familie Metternich, aan wie de keizer van Oostenrijk het landgoed in 1816 schonk. Er staat 35 hectare Riesling.