Waarom wordt madeira beter van hitte?

Hoe ontdekten kooplieden dat madeira beter werd op zee?

Madeira is een Portugees eiland in de Atlantische Oceaan, voor de kust van Marokko. Vanaf de vijftiende eeuw legden schepen er aan op weg naar Afrika, Azië en Amerika. Ze namen er water, eten en wijn aan boord. De wijn was proviand voor de bemanning en diende soms als ballast, gewicht onder in het schip.

Op de lange reizen kwamen de vaten door de hitte van de tropen. Niet alle wijn werd verkocht. Toen sommige vaten terugkwamen, merkten de kooplieden iets vreemds: de wijn was niet bedorven, maar juist beter geworden. Hij was ronder, voller en geuriger. In de zeventiende en achttiende eeuw gingen handelaars daarom vaten met opzet een reis laten maken, alleen om de wijn te verbeteren.

Wat is vinho da roda?

Vinho da roda betekent in het Portugees zoiets als wijn van de rondreis. Zo heette madeira die een hele zeereis heen en terug had gemaakt. Ook de naam torna viagem, terugreis, werd gebruikt. Zulke wijn was duur en gewild, omdat hij aantoonbaar de tropen had gezien.

Het idee is niet vergeten. Het officiële madeira-instituut, het IVBAM, liet in 2010 een vat Malvasia meevaren op het Portugese opleidingsschip Sagres. In 2022 ging er opnieuw een vat van 100 liter mee, op een reis naar Brazilië en Kaapverdië. Na 328 dagen op zee kwam het terug. In 2024 werd het vat in Funchal geopend en vergeleken met een vat dat thuis was gebleven.

Hoe maken ze madeira nu?

Zeereizen waren duur en riskant. Daarom gingen wijnmakers de hitte op het eiland zelf nabootsen. Er ontstonden twee manieren. Bij de eerste, estufagem, gaat de wijn in een tank die wordt verwarmd met water van 45 tot 50 graden. Na een paar maanden is de wijn rijp. Zo wordt de meeste jonge madeira gemaakt.

De tweede manier heet canteiro. Daarbij rijpt de wijn jarenlang in houten vaten op warme zolders van de wijnhuizen, waar de zon op het dak brandt. Dat gaat langzamer en voorzichtiger. De beste en oudste madeira wordt zo gemaakt. Bij beide manieren komt er tijdens de gisting druivenalcohol bij, net als bij port. Madeira is dus een versterkte wijn.

Waarom blijft madeira zo lang goed?

Madeira heeft de warmte en de lucht al gehad die andere wijn juist bederven. Daardoor kan hij nauwelijks nog oxideren. Een geopende fles blijft weken tot maanden goed. Oude madeira van meer dan honderd jaar kan nog fris en levendig smaken. Er zijn weinig wijnen ter wereld die zo lang meegaan.

Die houdbaarheid maakte madeira geliefd in de Amerikaanse koloniën, waar het warm was en de reis lang. Volgens de overlevering werd in 1776 met madeira getoost op de onafhankelijkheidsverklaring van de Verenigde Staten. Ook later bleef het een geliefde wijn bij Amerikaanse feesten en officiële diners.

Welke soorten madeira zijn er?

Madeira wordt vaak genoemd naar de druif en die zegt ook hoe zoet de wijn is. Wijn van Sercial is het droogst en heel fris. Verdelho is halfdroog, Boal halfzoet en Malvasia, in het Engels Malmsey, is zoet en rijk. Veel eenvoudige madeira wordt gemaakt van de blauwe druif Tinta Negra.

Op het etiket staat vaak ook een leeftijd, zoals 5, 10 of 20 jaar, of een oogstjaar voor de beste wijn. De wijngaarden op Madeira liggen op steile terrassen op vulkanische grond. Een glas madeira smaakt naar gedroogd fruit, karamel, noten en koffie, met een frisse zuurtegraad die de zoetheid in balans houdt.

Wie waakt over madeira?

Sinds 2006 waakt het IVBAM over de wijn van het eiland, het instituut voor wijn, borduurwerk en ambacht van Madeira. Het ontstond uit het madeirawijninstituut dat in 1979 werd opgericht. Het instituut stelt de data van de oogst vast, controleert de kwaliteit en maakt reclame voor madeira in de rest van de wereld. Het zette ook de proeven met de zeereizen op het schip Sagres op touw.

Zo is de geschiedenis van de wijn van de zee nog steeds onderdeel van het werk op het eiland. Wie in Funchal een wijnhuis bezoekt, kan op de warme zolders de vaten zien liggen waarin madeira jarenlang rijpt.

Hoe lang blijft een open fles madeira goed?

Weken tot maanden. Madeira heeft al warmte en lucht gehad tijdens het maken en oxideert daarom nauwelijks verder.

Is madeira zoet?

Dat hangt af van de soort. Sercial is droog, Verdelho halfdroog, Boal halfzoet en Malvasia zoet.

Waarom heette madeira vinho da roda?

Omdat de wijn een hele zeereis heen en terug had gemaakt. Roda betekent rondreis.