Wijngeschiedenis: Port en de Engelsen
Waarom is port een Engelse liefde?
Port werd groot door Engeland. Het Methuenverdrag van 1703 maakte Portugese wijn in Engeland een derde goedkoper dan Franse wijn. De handel in wijn uit de Douro groeide zo hard dat er vervalsing ontstond. Daarop legde de Portugese minister Pombal in 1756 de grenzen van de Douro vast: het eerste afgebakende en geregelde wijngebied ter wereld.
Op deze pagina
Wat was het Methuenverdrag?
Het Methuenverdrag was een handelsverdrag tussen Engeland en Portugal uit 1703. Het is genoemd naar de Engelse gezant John Methuen. In het Portugees heet het ook wel het verdrag van stof en wijn. Engelse wollen stoffen mochten voortaan vrij Portugal in. In ruil daarvoor betaalde Portugese wijn in Engeland een derde minder invoerrecht dan wijn uit Frankrijk.
De timing was geen toeval. Engeland lag in oorlog met Frankrijk (de Spaanse Successieoorlog) en wilde liever geen geld naar de vijand laten gaan. Franse wijn was al duur door hoge heffingen. Met het verdrag werd wijn uit Portugal de logische keuze voor Engelse drinkers.
Hoe werd wijn uit de Douro port?
De beste rode wijn uit Portugal kwam uit de vallei van de Douro, in het noorden. De vaten gingen met platte boten over de rivier naar Porto en van daar per schip naar Engeland. Om de wijn de lange reis goed te laten doorstaan, kwam er druivenalcohol bij. Werd die alcohol tijdens de gisting toegevoegd, dan stopte de gisting en bleef er suiker over. Zo ontstond de zoete, krachtige wijn die we nu port noemen.
De vraag in Engeland was enorm. In de eerste helft van de achttiende eeuw werd bijna dertig keer zoveel wijn verscheept als daarvoor. Engelse handelaars vestigden zich in Porto en in Vila Nova de Gaia, aan de overkant van de rivier. Veel bekende porthuizen dragen nog altijd Engelse of Schotse namen.
Waarom werd de Douro afgebakend?
Succes bracht problemen. Om aan de vraag te voldoen, werd wijn van mindere kwaliteit verkocht als wijn uit de Douro en soms werd er met de wijn geknoeid. De prijs zakte en de Engelse kopers klaagden. Telers en handelaars kregen ruzie over de opbrengst.
Sebastião José de Carvalho e Melo, later bekend als de markies van Pombal, greep in. Op 10 september 1756 tekende de koning zijn besluit. Daarin werden de grenzen van het wijngebied vastgelegd en werden regels gemaakt voor de productie, de prijs, het vervoer en het proeven. Een nieuwe staatsmaatschappij, de Companhia Geral da Agricultura das Vinhas do Alto Douro, moest erop toezien. De beste wijngaarden werden gemarkeerd met granieten palen, de marcos de feitoria. Er staan er nog ruim driehonderd.
Is de Douro echt het oudste wijngebied ter wereld?
De Douro geldt als het eerste wijngebied dat bij wet werd afgebakend én geregeld. De Portugese wet noemt het zo en het Portinstituut viert het elk jaar op 10 september, de dag van de port. Toch zijn er andere kanshebbers. Chianti kreeg in 1716 al vastgelegde grenzen, maar zonder regels voor de productie. Tokaj werd in 1737 een gesloten gebied. Lees daarover bij Chianti en de zwarte haan en Tokaj.
Wat vaststaat: met de wet van Pombal kreeg wijn een herkomst die beschermd werd. Dat idee ligt ten grondslag aan alle appellaties van nu, van Bordeaux tot Rioja.
Hoe proef je die geschiedenis nu?
De Douro staat sinds 2001 op de Werelderfgoedlijst van UNESCO, vanwege de steile terrassen die mensen eeuwenlang met de hand in de leisteen hebben uitgehakt. De belangrijkste druif voor port is Touriga Nacional, samen met een handvol andere inheemse druiven. Steeds meer wijnmakers maken er ook droge rode wijn van topkwaliteit.
Port zelf bestaat in veel stijlen, van jonge, fruitige ruby tot tawny die jaren in houten vaten rijpt. Meer over de stijlen lees je bij port. En wie in de kelders van Vila Nova de Gaia rondloopt, ziet aan de namen op de gevels nog steeds wie port groot maakte.
Hoe kwam de port naar Porto?
Eeuwenlang ging de wijn uit de Douro over de rivier naar Porto, in platte houten zeilboten met een groot vierkant zeil, de barcos rabelos. De tocht was gevaarlijk, want de rivier had stroomversnellingen. In de twintigste eeuw maakten dammen en wegen de boten overbodig. Nu gaat de wijn per vrachtwagen.
De rabelos zijn niet verdwenen. Er liggen er nog een paar aan de kade van Vila Nova de Gaia, met de namen van porthuizen op hun zeilen. Elk jaar op 24 juni, het feest van Sint-Jan in Porto, houden de porthuizen er een zeilwedstrijd mee op de Douro.
Wanneer werd de Douro afgebakend?
Op 10 september 1756, bij besluit van de Portugese koning op voorstel van de markies van Pombal.
Waarom zit er alcohol in port?
De druivenalcohol stopt de gisting, zodat er suiker in de wijn blijft. Vroeger hielp de alcohol de wijn ook om de lange zeereis naar Engeland te doorstaan.