Waarom heet Tokaji de wijn van koningen?

Wat maakt Tokaji zo bijzonder?

Tokaji is de wijn uit Tokaj, een streek in het noordoosten van Hongarije, waar de rivieren Bodrog en Tisza samenkomen. In de herfst hangt er 's ochtends vaak mist boven het water. Daardoor kan een schimmel, botrytis, de druiven aantasten. Bij droog weer in de middag krimpen de besjes en blijft er geconcentreerd, zoet sap over. Dat heet edele rotting.

Van zulke ingedroogde besjes maken de wijnmakers aszú, de beroemdste wijn van de streek. Ze plukken de besjes één voor één en weken ze in wijn of most. Zo ontstaat een zoete wijn met een hoge zuurgraad, die tientallen jaren kan rijpen. Hij smaakt naar abrikoos, honing, sinaasappel en specerijen.

Waarom heet het de wijn van koningen?

Tokaji stond eeuwenlang op de tafels van keizers, koningen en pausen. Het verhaal gaat dat de Franse koning Lodewijk XIV hem noemde: vinum regum, rex vinorum, de wijn van de koningen en de koning van de wijnen. Of hij dat echt zei, is niet zeker. Maar dat Tokaji aan Europese hoven werd geschonken en als relatiegeschenk werd gegeven, staat vast. Hongaarse vorsten gebruikten de wijn om bondgenoten te winnen.

Ook in Rusland was Tokaji geliefd. De tsaren lieten er geregeld wijn halen. Dat maakte de wijn kostbaar en ook vatbaar voor namaak. Juist daarom werd het belangrijk om vast te leggen wat echte Tokaji was.

Wat was de indeling van 1730?

Vanaf 1730 werden de wijngaarden van Tokaj ingedeeld naar kwaliteit, in eerste, tweede en derde klasse. Wijngaarden met de beste ligging en de beste wijn kwamen bovenaan. Volgens onderzoeker Molnár begon János Matolai met deze indeling, die later door Antal Szirmay verder werd uitgewerkt. De indeling werd afgerond met de tellingen van 1765 en 1772.

Over de precieze jaartallen zijn bronnen het niet eens. Sommige noemen een nog oudere lijst, uit het begin van de achttiende eeuw. Decanter schrijft dat Tokaj misschien de oudste indeling van wijngaarden ter wereld heeft. Dat is meer dan een eeuw eerder dan de beroemde classificatie van Bordeaux uit 1855.

Wat gebeurde er in 1737?

In 1737 maakte keizer Karel VI, die ook koning van Hongarije was, Tokaj bij besluit tot een gesloten wijngebied. Alleen wijn uit de plaatsen binnen de grenzen mocht de naam Tokaji dragen. Zo werd de naam beschermd tegen namaak. Sommige bronnen noemen ook het jaar 1757 voor dit besluit.

Daarmee hoort Tokaj bij de oudste afgebakende wijngebieden ter wereld, samen met Chianti (1716) en de Douro (1756). Elk gebied claimt op zijn eigen manier de eerste te zijn. Tokaj kan in elk geval zeggen dat het als eerste de wijngaarden zelf naar kwaliteit indeelde.

Hoe is Tokaj nu?

In de twintigste eeuw had Tokaj het zwaar. Na de Tweede Wereldoorlog kwam de wijnbouw onder staatsbeheer en ging de kwaliteit achteruit. Na 1989 kwamen er weer particuliere wijnhuizen, vaak met hulp van buitenlandse investeerders en bloeide de streek opnieuw op. In 2002 kwam het cultuurlandschap van Tokaj op de Werelderfgoedlijst van UNESCO, met zijn wijngaarden, dorpen en eeuwenoude kelders.

De belangrijkste druif is Furmint, samen met Hárslevelű. Behalve zoete aszú maken de wijnmakers er steeds vaker droge witte wijn van, fris en kruidig. Een klein stukje van het historische gebied ligt over de grens in Slowakije en heet daar ook Tokaj.

Wat zijn puttonyos?

Een puttony is een draagmand waarin de plukkers de ingedroogde aszúbesjes verzamelden. Vroeger gaf het aantal manden dat bij een vat wijn werd gedaan aan hoe zoet de aszú was, bijvoorbeeld 5 of 6 puttonyos. Hoe meer manden, hoe zoeter de wijn. Op veel etiketten staat dat getal nog altijd.

Tegenwoordig gelden er strengere regels met vaste hoeveelheden suiker. Het zoetst is eszencia: het sap dat vanzelf uit de aszúbesjes druppelt, onder hun eigen gewicht. Het is zo zoet dat het bijna niet gist en heel weinig alcohol heeft. Een fles eszencia gaat tientallen jaren mee.

Wat is aszú?

Aszú is de zoete wijn uit Tokaj, gemaakt van druiven die door edele rotting zijn ingedroogd. De besjes worden één voor één geplukt en in wijn of most geweekt.

Sinds wanneer is Tokaj beschermd?

Sinds 1737. Toen maakte keizer Karel VI Tokaj tot een gesloten wijngebied.

Is Tokaji altijd zoet?

Nee. Naast zoete aszú maken de wijnmakers in Tokaj steeds vaker droge witte wijn, vooral van Furmint.

Wat is eszencia?

Het sap dat vanzelf uit de aszúbesjes druppelt. Het is zo zoet dat het bijna niet gist en heel weinig alcohol heeft.