Zoetheid op het wijnetiket: van brut nature tot doux

Mousserende wijn: zoetheidstermen en suikergehalte

Bron: Gedelegeerde Verordening (EU) 2019/33, bijlage III deel A en artikel 47; het werkelijke suikergehalte mag maximaal 3 g/l afwijken van het etiket.

Stille wijn: zoetheidstermen per taal en suikergehalte

Bron: Gedelegeerde Verordening (EU) 2019/33, bijlage III deel B zoals vervangen door Verordening (EU) 2023/1606 en artikel 52; zuur gemeten als wijnsteenzuur, afwijking maximaal 1 g/l.

Welke zoetheidstermen staan op mousserende wijn?

Op mousserende wijn is een zoetheidsterm verplicht. Er zijn zeven termen, van brut nature (minder dan 3 g/l suiker) tot doux (meer dan 50 g/l). Het etiket mag maximaal 3 g/l afwijken van het echte suikergehalte.

De suiker komt vooral uit de dosage: wijn met suiker die na de tweede gisting wordt toegevoegd. Brut nature, pas dosé en dosage zéro mogen alleen op wijn waaraan daarna geen suiker meer is toegevoegd.

Extra dry is zoeter dan brut. Die naam zet je op het verkeerde been. Extra dry betekent bij bubbels 12 tot 17 g/l. Sec of dry ligt nog hoger: 17 tot 32 g/l. Op een stille wijn betekent dry juist maximaal 4 of 9 g/l. Hetzelfde woord, een heel andere wijn.

De grenzen overlappen deels. Extra brut (0 tot 6 g/l) valt samen met een deel van brut nature en brut. Past een wijn bij twee termen, dan kiest de producent er één.

Welke zoetheidstermen staan op stille wijn?

Op stille wijn mag een zoetheidsterm staan, maar het hoeft niet. Er zijn vier niveaus: droog, halfdroog, halfzoet en zoet. Elke taal heeft eigen woorden, met dezelfde grenzen.

Droog betekent maximaal 4 g/l suiker. Een wijn met veel zuur mag tot 9 g/l hebben en toch droog heten. Het totale zuur mag dan hoogstens 2 gram lager zijn dan de suiker. Een wijn met 8 g/l suiker en 6,5 g/l zuur is dus droog. Met 5 g/l zuur wordt dezelfde wijn halfdroog.

Halfdroog werkt net zo: tot 12 g/l, of tot 18 g/l als het zuur hoogstens 10 gram lager is. Een wijn met 17 g/l suiker en 7 g/l zuur is dus nog halbtrocken. Halfzoet (lieblich, moelleux, amabile) loopt tot 45 g/l. Vanaf 45 g/l is een wijn zoet.

Staat er een term op, dan mag het echte suikergehalte maximaal 1 g/l afwijken. In 2023 is de EU-tabel voor stille wijn herschreven om de voorwaarden te verduidelijken. De grenzen zelf bleven gelijk.

Wat als er niets op het etiket staat?

Dan zegt het etiket niets over de zoetheid, want bij stille wijn is een term niet verplicht. De meeste wijn zonder term is droog, maar niet altijd. Deze aanwijzingen helpen.

• Alcohol. Suiker die niet vergist, wordt geen alcohol. Een Duitse Riesling of een Moscato met een laag alcoholpercentage is daarom vaak zoet.
• Voedingswaarde. Sinds 8 december 2023 moet wijn een voedingswaardetabel en ingrediëntenlijst hebben. Op de fles hoeft alleen de energiewaarde te staan, vaak met het symbool E. De volledige tabel mag via een QR-code (e-label). Daarin staan de suikers per 100 ml. Keer 10 geeft gram per liter: 0,4 g per 100 ml is ongeveer 4 g/l. Wijn die vóór die datum is gemaakt, mag nog zonder deze gegevens verkocht worden.
• Herkomst. In de Elzas is een zoetheidsaanduiding sinds oogstjaar 2021 verplicht op witte AOC-wijn, als woord of als schaal. Vendanges tardives en sélection de grains nobles zijn uitgezonderd.
• Rijpheidstermen. Spätlese of Auslese zegt iets over de rijpheid van de druiven, niet over de zoetheid. Zo'n wijn kan droog of zoet zijn.

Feinherb, classic en andere termen: wat ligt wettelijk vast?

Feinherb heeft geen wettelijke grens. De Duitse term Classic wel: maximaal 15 g/l suiker. Off-dry en liquoreux staan niet in de EU-tabel en zeggen alleen iets over de stijl.

Feinherb is Duits voor wijn die net niet droog is. Het woord staat niet in de EU-lijst, dus elke producent bepaalt zelf wat hij ermee bedoelt. In de praktijk ligt feinherb tussen ongeveer 9 en 45 g/l. Vaak smaakt het als halbtrocken of iets zoeter.

Classic is in de Duitse Weinverordnung wel vastgelegd. De wijn heeft een beschermde herkomst, één klassieke druif uit de streek en een oogstjaar. De restsuiker is hoogstens 15 g/l en nooit meer dan twee keer het zuur. Het alcoholpercentage is minimaal 12%, of 11,5% voor de Moezel. Een smaakterm als trocken mag er niet bij staan.

Off-dry is Engels voor licht zoet. De officiële Engelse EU-term is medium dry. Liquoreux gebruiken Franse producenten voor zeer zoete wijn. Ook die term heeft geen EU-grens.

Proef je suiker of zuur?

Je proeft altijd de balans tussen die twee. Zuur maskeert zoet. Een frisse wijn met 15 g/l suiker kan minder zoet smaken dan een zachte wijn met minder suiker.

De EU-regels houden daar zelf rekening mee. Daarom mag een wijn met veel zuur tot 9 g/l restsuiker hebben en toch droog heten. Neem een Riesling met 15 g/l suiker en 8 g/l zuur. Op papier is die halbtrocken. In het glas kan hij bijna droog smaken.

Andersom kan een wijn met weinig zuur al bij een paar gram suiker zacht en zoetig overkomen. Een zoetheidsterm is dus een wettelijke grens, geen smaakbeschrijving.

Hoe zoet zijn port, sherry en dessertwijn?

Voor likeurwijn zoals port en sherry geldt de EU-tabel voor stille wijn niet, als het land eigen regels heeft. Port en sherry gebruiken daarom eigen schalen. Dry betekent daar iets anders dan op een fles stille wijn.

Port is meestal zoet. De gisting wordt vroeg gestopt met wijnalcohol, zodat veel druivensuiker overblijft. Het portinstituut IVDP kent vijf niveaus. Extra dry heeft minder dan 40 g/l, dry 40 tot 65 g/l. Semi dry heeft 65 tot 90 g/l, sweet 90 tot 130 g/l. Very sweet zit boven 130 g/l. Witte port bestaat ook als extra dry, maar ook die mag tot bijna 40 g/l bevatten.

Sherry is juist van nature droog. Fino, manzanilla, amontillado, oloroso en palo cortado zijn droge wijnen. Pale cream, medium en cream zijn gezoete blends. Pedro Ximénez en moscatel zijn het zoetst, met meer dan 200 g/l.

Dessertwijn als Sauternes of Beerenauslese mag vanaf 45 g/l doux, süß of dolce op het etiket zetten. Verplicht is dat niet.